Tranh chấp hợp đồng dân sự và các phương thức giải quyết

Tranh chấp là một rủi ro có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn nào của hợp đồng và tương đối khó giải quyết. Quan hệ hợp đồng gắn kết với các lợi ích vì vậy cũng phát sinh tranh chấp khi có xung đột về lợi ích. Vậy làm sao để hiểu thế nào là “tranh chấp hợp đồng dân sự” là gì và những vấn đề liên quan xoay quanh tranh chấp hợp đồng dân sự như thế nào? Để tìm hiểu rõ khái niệm này, mời các bạn cùng theo dõi bài viết dưới đây để nắm thêm các thông tin liên quan đến tranh chấp hợp đồng dân sự.

1. Tranh chấp hợp đồng dân sự là gì?

Tuy chưa được định nghĩa cụ thể trong các quy định của pháp luật, thông qua thực tế ta vẫn có thể hiểu Tranh chấp hợp đồng dân sự là những xung đột, bất đồng, mâu thuẫn giữa các bên về việc thực hiện hoặc không thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng.

2. Một số loại tranh chấp hợp đồng dân sự phổ biến hiện nay

Các loại tranh chấp hợp đồng dân sự phổ biến gồm:

• Tranh chấp về vi phạm hợp đồng: Đây là trường hợp khi một bên không tuân theo các điều khoản và điều kiện đã được ký kết trong hợp đồng, gây tổn hại hoặc gây mất mát cho bên kia. Ví dụ: vi phạm điều khoản về thời hạn thanh toán, vi phạm điều khoản về chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ.
• Tranh chấp về việc hiểu các nội dung trong hợp đồng: Khi các bên tranh chấp về ý nghĩa của một thuật ngữ hoặc điều khoản trong hợp đồng.
• Tranh chấp về chấm dứt hợp đồng: Khi hai bên không đồng ý về việc chấm dứt hợp đồng hoặc không đồng ý về điều khoản chấm dứt hợp đồng, có thể phát sinh tranh chấp. Ví dụ, tranh chấp về việc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn hoặc vi phạm điều khoản về chấm dứt hợp đồng.
• Tranh chấp về bồi thường thiệt hại: Khi một bên gây thiệt hại cho bên kia trong quá trình thực hiện hợp đồng, có thể phát sinh tranh chấp về việc bồi thường thiệt hại. Ví dụ, tranh chấp về việc xác định mức độ tổn hại và các phương pháp bồi thường.
• Tranh chấp về việc thay đổi hợp đồng: Khi hai bên không có ý định thay đổi các điều khoản trong hợp đồng, có thể phát sinh tranh chấp. Ví dụ, tranh chấp về việc điều chỉnh giá cả, thay đổi thời gian hoàn thành hoặc điều chỉnh phạm vi dịch vụ.

3. Phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng dân sự

Căn cứ theo quy định tại Điều 317 Luật Thương mại 2005 về hình thức giải quyết tranh chấp trong thương mại thì:

“Điều 317. Hình thức giải quyết tranh chấp

1. Thương lượng giữa các bên.
2. Hoà giải giữa các bên do một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận chọn làm trung gian hoà giải.
3. Giải quyết tại Trọng tài hoặc Toà án.

Thủ tục giải quyết tranh chấp trong thương mại tại Trọng tài, Toà án được tiến hành theo các thủ tục tố tụng của Trọng tài, Toà án do pháp luật quy định.”

• Thứ nhất, hình thức thương lượng

Đây là phương thức được các chủ thể ưu tiên lựa chọn, các bên tranh chấp thông qua việc tự nguyện bàn bạc, thỏa thuận, tự dàn xếp, tháo gỡ những bất đồng phát sinh để loại bỏ tranh chấp mà không cần có sự trợ giúp hay phán quyết của bất kỳ bên thứ ba nào. Hơn nữa, phương thức này không chịu sự điều chỉnh của pháp luật, không bị gò bó bởi các quy định chặt chẽ về quy trình tổ chức thương lượng, thành phần tham gia, thời gian thực hiện, cũng như không tốn kém tiền bạc.

• Thứ hai, hình thức hòa giải

Hòa giải theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 22/2017/NĐ-CP là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại do các bên thỏa thuận và được hòa giải viên thương mại làm trung gian hòa giải hỗ trợ giải quyết tranh chấp theo quy định của Nghị định này.

Phương thức hòa giải cũng được các bên ưu tiên lựa chọn vì thủ tục nhanh gọn, chi phí thấp, các bên có quyền định đoạt, không làm ảnh hưởng đến mối quan hệ hợp tác giữa các bên, uy tín, bí mật kinh doanh được giữ kín. Tuy nhiên kết quả hòa giải cũng không được pháp luật bảo đảm thi hành, hoàn toàn phụ thuộc vào thiện chí của các bên.

• Thứ ba, thông qua Tòa án

Giải quyết tranh chấp tại Tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp mà các bên sẽ thông qua cơ quan toà án với sự tham gia của thẩm phán để giải quyết tranh chấp. Việc giải quyết tranh chấp được tiến hành theo trình tự, thủ tục nghiêm ngặt, chặt chẽ của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Thông thường phương thức này làm kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp. Bản án hay quyết định của Tòa án về vụ tranh chấp nếu các bên tranh chấp không tự nguyện tuân thủ thì có thể bị cưỡng chế thi hành.

• Thứ tư, thông qua Trọng tài thương mại

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010, trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận đưa tranh chấp ra trung tâm Trọng tài giải quyết và phán quyết. Quá trình giải quyết tranh chấp được tiến hành theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010. Phán quyết của trọng tài là chung thẩm và có giá trị thi hành ngay.

4. Quy định, trình tự thủ tục giải quyết tranh chấp hợp đồng dân sự

Tùy vào việc áp dụng phương thức giải quyết tranh chấp mà sẽ dẫn đến những trình tự, thủ tục khác nhau. Cụ thể:

4.1. Thủ tục giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án:

Để giải quyết tranh chấp tranh chấp hợp đồng tại Tòa án, cần thực hiện thủ tục theo trình tự các bước sau:

Bước 1: Người khởi kiện chuẩn bị hồ sơ và nộp đơn khởi kiện đến Tòa án

Bước 2: Nhận và xử lý đơn khởi kiện

Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện, Chánh án Tòa án phân công một Thẩm phán xem xét đơn khởi kiện.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện và có một trong các quyết định sau đây:

• Yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện;
• Tiến hành thủ tục thụ lý vụ án theo thủ tục thông thường hoặc theo thủ tục rút gọn nếu vụ án có đủ điều kiện để giải quyết theo thủ tục rút gọn quy định tại khoản 1 Điều 317 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015;
• Chuyển đơn khởi kiện cho Tòa án có thẩm quyền và thông báo cho người khởi kiện nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án khác;
• Trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện nếu vụ việc đó không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Bước 3: Sau khi nhận đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo, nếu xét thấy vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án thì Thẩm phán phải thông báo ngay cho người khởi kiện biết để họ đến Tòa án làm thủ tục nộp tiền tạm ứng phí trong trường hợp họ phải nộp tiền tạm ứng án phí.

Bước 4: Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý vụ án, Thẩm phán phải thông báo bằng văn bản cho các đương sự, tổ chức, cá nhân có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc giải quyết vụ án, cho Viện kiểm sát cùng cấp về việc thụ lý vụ án.

Bước 5: Trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm (thường kéo dài từ 02 đến 04 tháng), Tòa án tiến hành hòa giải để các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ án.

• Trường hợp đương sự thỏa thuận được với nhau về giải quyết tranh chấp Tòa án lập biên bản hòa giải thành, hết thời hạn 07 ngày kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành mà không có đương sự nào thay đổi ý kiến thì Thẩm phán phải ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự. Quyết định công nhận sự thỏa thuận của đương sự có hiệu lực pháp luật ngay và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.
• Trường hợp hòa giải không thành thì Tòa án đưa vụ án ra xét xử.

4.2. Thủ tục giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Trọng tài thương mại:

Để giải quyết tranh chấp tại Trọng tài thương mại nhanh chóng và đúng theo quy định của pháp luật, cần thực hiện thủ tục theo trình tự sau:

Bước 1: Nguyên đơn làm đơn khởi kiện và các tài liệu chứng cứ kèm theo gửi đến Trung tâm trọng tài và đồng thời cho bị đơn một bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm đơn khởi kiện và hồ sơ tài liệu kèm theo.

Bước 2: Trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo, bị đơn phải gửi bản tự bảo vệ cho Trung tâm trọng tài hoặc Trọng tài viên, tùy trường hợp vụ việc tranh chấp được giải quyết bằng Trung tâm trọng tài hay Trọng tài vụ việc.

Bước 3: Thành lập Hội đồng trọng tài gồm một hoặc nhiều Trọng tài viên theo quy định 

• Nguyên đơn: Chọn Trọng tài viên hoặc yêu cầu Trung tâm trọng tài chỉ định Trọng tài viên.
• Bị đơn: Chọn Trọng tài viên hoặc yêu cầu Trung tâm trọng tài chỉ định Trọng tài viên.

Bước 4: Hội đồng trọng tài nghiên cứu hồ sơ do các bên cung cấp 

Bước 5: Hội đồng trọng tài tiến hành hòa giải theo yêu cầu các bên. Trong trường hợp hòa giải thành, Hội đồng trọng tài ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các bên. Quyết định này là chung thẩm và có giá trị như phán quyết trọng tài.

Bước 6: Khi hòa giải không thành, Hội đồng trọng tài tiến hành phiên họp giải quyết tranh chấp. Phiên họp được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Bước 7: Hội đồng trọng tài ban hành phán quyết trọng tài. Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành.

Liên hệ Công ty luật SUNNY  để được tư vấn thêm về những quy định liên quan đến giải quyết tranh chấp hợp đồng dân sự bạn nhé.